Olie of mensenrechten?

Drie dagen lang kwamen tientallen grote bedrijven en ministers van belangrijke landen bijeen in de Saudische hoofdstad. Het Future Investment Initiative dat van 23 tot en met 25 oktober plaatsvond in Riyad is afgelopen. Tijd om terug te blikken op één van de grootste investeringsbijeenkomsten ter wereld.

De nieuwskoppen van afgelopen week stonden vooral in het teken van de enorme bedragen die over tafel gingen tijdens de conferentie in Riyad. Zo sloten de Saudi’s deals omtrent infrastructuur met bedragen van ruim vijftig miljard dollar. Tijdens de conferentie maakte Saudi-Arabië bekend hoe het land er economisch gezien voor staat. En dat zijn- als je Saudiër bent- best leuke cijfers. Het gaat goed met Saudi-Arabië, als we kroonprins Mohammed bin Salman mogen geloven. Met uitspraken als “I believe the new Europe is the Middle East” en “The numbers speak for themselves, our non-oil revenues have almost tripled” laat hij zien dat hij de wereldeconomie wil domineren met Saudi-Arabië.

Naast vele ministers en CEO’s van aanwezige bedrijven mocht Salman zelf ook nog even aan het woord komen. Toen hij vanuit zijn riante stoel vooraan de grote congreszaal aan het woord kwam konden de aanwezigen niet meer stoppen met klappen. Een daverend applaus barstte los voor de Saudische kroonprins. En dat is toch een vreemd gegeven, aangezien diezelfde kroonprins de afgelopen weken het nieuws op een nogal negatieve manier heeft gedomineerd.

Moord

Salman wordt er namelijk van verdacht opdracht te hebben gegeven kritisch journalist Jamal Khashoggi te vermoorden. Khashoggi raakte begin oktober vermist nadat hij het Saudische consulaat in Istanbul had bezocht. Doordat niemand hem het consulaat levend had zien verlaten gingen meteen alle verdenkingen uit naar de Saudi’s. Die hebben twee weken lang volgehouden dat Khashoggi helemaal niet was overleden, maar gaven dat uiteindelijk toch toe. Verklaring hiervoor was dat Khashoggi op het consulaat in een gevecht zou zijn beland. Hierop werden achttien verdachten gearresteerd. Vervolgens eiste Saudi-Arabië de zaak op, omdat het incident zich op Saudische grond had voorgedaan.

Naar aanleiding van de moord op Khashoggi besloten veel internationale bedrijven het Future Investment Initiative, gehouden in en door Saudi-Arabië, af te zeggen. Bedrijven als Ford, Uber en CNN waren allemaal niet aanwezig, en met hen nog tientallen andere multinationals die aanvankelijk wel waren uitgenodigd voor het congres in Riyad. Ook onze minister van Financiën, minister Hoekstra, zou samen met minister Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking afreizen naar Riyad. Premier Rutte maakte echter bekend dat ook zij zouden afhaken, vanwege het incident met Khashoggi.

Moreel of money

En dus toch, ondanks alle commotie en afhakende multinationals, werd bin Salman niet alleen vergezeld door een heel aantal andere bedrijven en ministers; hij werd ook nog onthaald met een gigantisch applaus, terwijl alles erop wijst dat hij het commando heeft gegeven een kritisch journalist te vermoorden.

En hoewel Ford, Uber en Rutte misschien nu wél de ‘moreel juiste’ beslissing hebben genomen, dit dilemma tussen economische belangen en mensenrechten speelt al veel langer. Saudi-Arabië is de afgelopen jaren namelijk alleen maar belangrijker geworden op de wereldmarkt door haar enorme oliereservaten. En als het aan Salman ligt gaat Saudi-Arabië alleen maar groeien in die rol als belangrijke handelspartner. We kunnen nou eenmaal goed verdienen aan Saudi-Arabië. Als we naar cijfers van het CBS kijken zien we dat ook Nederland veel verdient aan de Saudi’s. In 2017 investeerden we zo’n 1,3 miljard euro in de Saudische economie, terwijl we vanuit de woestijn bijna twee keer zoveel terugkregen: ruim 2,5 miljard euro maar liefst.

Handelspartner of vriend?

En ook onze koningshuizen zijn goed bevriend. Dat bleek uit de uitnodiging die Nederland in 2015 van Saudi-Arabië ontving toen toenmalig koning Abdullah overleed. Koning Willem-Alexander en Bert Koenders, die destijds minister van Buitenlandse zaken was, bezochten toen de begrafenis in Saudi-Arabië. Dat was toen de hoogst mogelijke delegatie.

Maar ook toen ging dat niet gepaard zonder discussie over de ethische afweging die de delegatie op dat moment maakte. Op de website van Amnesty International bijvoorbeeld staat dat er in Saudi-Arabië al lange tijd veel misgaat met de mensenrechten. Vrijheid van meningsuiting wordt ernstig beknopt, er worden regelmatig executies en lijfstraffen uitgevoerd, er vinden oneerlijke rechtszaken plaats, de sjiitische minderheid wordt stelselmatig gediscrimineerd en vrouwen hebben nog steeds veel minder rechten dan mannen.

Voor Nederland is en blijft dit een pijnlijk ethisch dilemma. Het is een afweging tussen principes en economische belangen. Tuurlijk is de economische handel met Saudi-Arabië enorm belangrijk, maar die hoeft ook niet per definitie te stoppen. Er is een verschil tussen economische belangen en vriendschappelijke banden. Door bijvoorbeeld in 2015 met zo’n hoge delegatie eerbetoon te bewijzen aan de overleden koning van een immoreel land waar mensenrechten worden geschonden geef je het signaal af meer te zijn dan handelspartners.  En dat is wat Nederland zich nu moet afvragen: Is Saudi-Arabië een handelspartner of een vriend van Nederland?

 

* De man op deze foto is niet een van de namen die is genoemd in dit artikel.
Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.